पांचाळेश्वर, महाराष्ट्र
ॐचित्र जल्द ही
▶वीडियो जल्द ही
स्थान: गेवराई तालुका, बीड जिल्हा (गोदावरीतीरी) | संबंध: दत्तांचे भोजनस्थान (लोकपरंपरा)
कथा
लोकपरंपरेनुसार दत्तात्रेयांची दिनचर्या अशी मानली जाते: काशीला स्नान, कोल्हापूरला भिक्षा, पांचाळेश्वरला भोजन आणि माहूरला निद्रा. कोल्हापुरात मिळालेली भिक्षा घेऊन दत्तात्रेय गोदावरीतीरी पांचाळेश्वर येथे भोजन करतात, अशी श्रद्धा आहे.
महत्त्व
- दत्तांच्या दिनचर्येतील भोजनक्षेत्र.
- महानुभाव पंथाचेही हे महत्त्वाचे स्थान आहे. महानुभाव पंथ श्रीदत्तात्रेयांना पंचकृष्णांपैकी एक मानतो.
- गोदावरीच्या पात्रातील शांत, प्राचीन तीर्थक्षेत्र.
कथा व शिकवण
| कथा | शिकवण |
|---|---|
| दत्तात्रेय कोल्हापूरची भिक्षा गोदावरीतीरी पांचाळेश्वरी शांतपणे ग्रहण करतात | अन्न हा प्रसाद. जे मिळाले ते कृतज्ञतेने, शांत ठिकाणी, देवाला अर्पण करून घ्यावे (भोजनविधी: अ. ३७). |
| दत्तांची दिनचर्या: स्नान काशी, भिक्षा कोल्हापूर, भोजन पांचाळेश्वर, निद्रा माहूर | शिस्तबद्ध दिनचर्या हीच साधना. प्रत्येक कर्म ठरलेल्या वेळी, पवित्र भावाने केले तर संपूर्ण दिवस उपासना होतो. |
दर्शनीय स्थळे
- पांचाळेश्वर दत्त मंदिर (गोदावरीतीरी)
टीप: "भोजन पांचाळेश्वर" ही लोकपरंपरा आहे. दत्तात्रेयकल्पाच्या श्लोकात फक्त स्नान (गंगा), भिक्षा (कमलालय) आणि निद्रा (मातुलिंगपूर) यांचा उल्लेख आहे.