गोकर्ण महाबळेश्वर, कर्नाटक
स्थान: उत्तर कन्नड जिल्हा, कर्नाटक (अरबी समुद्रकिनारी) | संबंध: श्रीपाद श्रीवल्लभ यांचे वास्तव्य; गुरुचरित्र अ. ६–७
कथा
आत्मलिंगाची स्थापना (अ. ६)
रावणाने कैलासावर घोर तप करून शंकरांकडून आत्मलिंग मिळवले. अट होती की लिंग जिथे जमिनीवर ठेवले जाईल तिथेच ते स्थिर होईल. आत्मलिंग लंकेत गेले तर रावण अजिंक्य होईल, म्हणून देवांनी गणपतीला पाठवले. संध्येची वेळ झाल्यावर रावणाने बालब्राह्मणरूपातील गणपतीकडे लिंग सोपवले. गणपतीने ते गोकर्णात जमिनीवर ठेवले. रावणाने ते उपटण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा ते गायीच्या कानासारखे वळले. म्हणून क्षेत्राचे नाव गोकर्ण आणि लिंगाचे नाव महाबळेश्वर पडले.
मित्रसह राजाची मुक्ती (अ. ७)
ब्रह्महत्येच्या पापाने पिशाच्चयोनीत गेलेला मित्रसह (कल्माषपाद) राजा गौतम ऋषींच्या उपदेशाने गोकर्णात शिवपूजा करून मुक्त झाला. एका पापी चांडाळ स्त्रीनेही अजाणतेपणी शिवरात्रीला बेलपत्र अर्पण केले आणि तिला सद्गती मिळाली.
महत्त्व
- गुरुचरित्रानुसार श्रीपाद श्रीवल्लभ यांचे येथे तीन वर्षे वास्तव्य होते.
- हे "भूकैलास" मानले जाते: पापक्षालनासाठी श्रेष्ठ शिवक्षेत्र.
- दत्तावताराने शिवक्षेत्रात वास्तव्य करणे हे हरि-हर ऐक्याचे प्रतीक आहे.
कथा व शिकवण
| कथा | शिकवण |
|---|---|
| गणपतीने रावणाकडून आत्मलिंग गोकर्णात स्थापले (अ. ६) | बळापेक्षा बुद्धी श्रेष्ठ. अहंकाराने मिळवलेली शक्ती टिकत नाही. योग्य वेळी योग्य युक्ती धर्माचे रक्षण करते. |
| मित्रसह राजा: राणी मदयंतीने शाप देण्यापासून थांबवले, नंतर गौतम ऋषींच्या सांगण्यावरून तो गोकर्णात मुक्त झाला (अ. ७) | क्रोधाला आवर घालणारा सहचर हे भाग्य. घोर पापानंतरही पश्चात्ताप आणि सद्गुरूंचा सल्ला मुक्तीचा मार्ग खुला करतात. |
| चांडाळ स्त्रीने टाकलेली बेलपत्रे अजाणतेपणी शिवलिंगावर पडली आणि तिला सद्गती मिळाली (अ. ७) | देवाची कृपा कोणत्याही जाती-स्थितीपुरती मर्यादित नसते. पवित्र स्थळी, पवित्र काळी केलेले छोटेसे सत्कर्मही मोठे फळ देते. |
दर्शनीय स्थळे
- महाबळेश्वर मंदिर (आत्मलिंग)
- महागणपती मंदिर
- कोटितीर्थ