श्रीगुरुचरित्र – अध्याय ३२ : पतीचे पुनर्जीवन
कांड: कर्मकांड | मुख्य पात्रे: श्री नृसिंह सरस्वती, माहूरची पतिव्रता व तिचा पती, गाणगापूरचे लोक | स्थळ: गाणगापूर – भीमा-अमरजा संगम
पार्श्वभूमी
पतिव्रता धर्म ऐकून माहूरच्या तरुणीने सहगमनाचा निश्चय केला, पण ब्रह्मचाऱ्याने तिला आधी श्रीगुरूंचे दर्शन घेण्यास सांगितले. सिद्धमुनी नामधारकाला सांगतात, "आता ऐक, गुरुवाक्य कसे सत्य होते." अध्याय ३० पासून सुरू झालेली ही कथा या अध्यायात पूर्ण होते.
सविस्तर कथा
सहगमनाची तयारी झाली. त्या काळच्या रीतीप्रमाणे त्या स्त्रीने सौभाग्यवतीचा शृंगार केला – कपाळी कुंकू, हातात हिरवा चुडा, अंगावर नवे वस्त्र. नातेवाईक व गावकरी शव घेऊन नदीकाठी निघाले. ती स्त्री मात्र ब्रह्मचाऱ्याच्या सांगण्याप्रमाणे आधी संगमावर श्रीगुरूंच्या दर्शनाला गेली.
श्रीगुरू संगमावर अनुष्ठानाला बसले होते. ती धावत आली आणि त्यांच्या चरणांवर मस्तक ठेवून नमस्कार केला. तिच्या कपाळावरचे कुंकू, हातातला चुडा पाहून श्रीगुरूंनी सहज आशीर्वाद दिला, "अखंड सौभाग्यवती भव!"
हे ऐकताच ती स्त्री आणि सोबतचे लोक स्तब्ध झाले. एक जण म्हणाला, "स्वामी, हिचा पती तर मरण पावला आहे. ती त्याच्याबरोबर सहगमनाला निघाली आहे. आपण 'अखंड सौभाग्यवती' असा आशीर्वाद कसा दिलात?" श्रीगुरू शांतपणे हसले आणि म्हणाले, "आमच्या मुखातून निघालेले वचन खोटे ठरत नाही. जर हिचा पती मरण पावला असेल, तर त्याचे शव इकडे घेऊन या."
लोक धावत गेले आणि ते शव संगमावर श्रीगुरूंसमोर आणले. श्रीगुरूंनी त्या स्त्रीला आपल्या कमंडलूतील तीर्थ दिले आणि भस्म (अक्षता) दिले. ते तीर्थ रुद्रसूक्ताने अभिषेक केलेले होते. श्रीगुरू म्हणाले, "हे भस्म पतीच्या अंगाला लाव आणि हे तीर्थ त्याच्या मुखात घाल व सर्वांगावर शिंपड."
त्या स्त्रीने थरथरत्या हातांनी गुरुआज्ञेप्रमाणे केले. सर्वांच्या डोळ्यांसमोर काही क्षणांतच मृत देहात हालचाल झाली. पतीचे डोळे उघडले, श्वास सुरू झाला, आणि तो झोपेतून उठावा तसा उठून बसला. आपण कुठे आहोत, इतके लोक का जमले आहेत, हे त्याला कळेना. पत्नीने रडत-हसत सगळी हकीकत सांगितली.
जमलेल्या लोकांनी "श्रीगुरू नृसिंह सरस्वती महाराज की जय!" असा जयघोष केला. ते दांपत्य श्रीगुरूंच्या चरणी लोटांगण घालून स्तुती करू लागले. त्या स्त्रीने ओळखले की ज्या ब्रह्मचाऱ्याने तिला ज्ञान सांगितले आणि दर्शनाला पाठवले, ते स्वतः श्रीगुरूच होते. आपल्या भक्ताच्या निष्ठेची परीक्षा घेऊन त्यांनीच सर्व घडवून आणले होते.
श्रीगुरूंनी दोघांना प्रेमाने उठवले. पतीला व्याधीमुक्त, दीर्घ आयुष्याचा आणि पुत्रपौत्रांनी समृद्ध संसाराचा आशीर्वाद दिला. त्या दांपत्याने काही काळ गाणगापुरात राहून श्रीगुरूंची सेवा केली. त्याच वेळी त्यांनी श्रीगुरूंना रुद्राक्ष आणि रुद्राचे माहात्म्य विचारले, ज्यातून पुढील अध्यायांच्या कथा येतात.
बोध / शिकवण
- गुरुवचन कधी व्यर्थ जात नाही; ते मृत्यूवरही मात करते.
- संकटात सर्वप्रथम गुरूंना शरण जावे – ब्रह्मचाऱ्याचा सल्ला हाच या कथेचा कळस आहे.
- श्रीगुरू वेगवेगळ्या रूपांनी भक्ताची परीक्षा घेतात आणि शेवटी त्याचे रक्षण करतात.
- रुद्राभिषेकाच्या तीर्थाचे आणि भस्माचे सामर्थ्य येथे प्रत्यक्ष दिसते.
पारायण / श्रद्धा
"अखंड सौभाग्यवती भव" या प्रसंगामुळे पतीच्या आरोग्यासाठी व दीर्घायुष्यासाठी अनेक स्त्रिया अध्याय ३०–३२ श्रद्धेने वाचतात, अशी भक्तपरंपरा आहे.
पुढील अध्यायाशी संबंध
पुढील अध्यायात श्रीगुरू या दांपत्याला रुद्राक्ष महिमा सांगताना महानंदा वेश्या, माकड व कोंबडा यांची कथा सांगतात.