दत्तक्षेत्रे

काशी (वाराणसी), उत्तर प्रदेश

स्थान: वाराणसी, गंगातीरी | संबंध: दत्तांचे स्नानस्थान; श्री नृसिंह सरस्वतींची संन्यासदीक्षा

कथा

दत्तांचे नित्यस्नान

दत्तात्रेयकल्पातील "नित्यं गङ्गाम्भसि स्नानं" या वचनानुसार दत्तात्रेय रोज प्रातःकाळी गंगेत (काशी) स्नान करतात, अशी श्रद्धा आहे.

नरहरी ते नृसिंह सरस्वती (अ. १२)

कारंज्याहून निघालेले बालसंन्यासी नरहरी काशीला आले आणि तपश्चर्या करू लागले. त्यांचे तेज पाहून तेथील विद्वान संन्यासी चकित झाले. वृद्ध श्रीकृष्ण सरस्वती यांनी त्यांना संन्यासदीक्षा दिली आणि श्री नृसिंह सरस्वती हे नाव ठेवले. या संन्यासामुळे लुप्त होत चाललेल्या संन्यासाश्रमाचे पुनरुज्जीवन झाले, असे गुरुचरित्र सांगते.

सायंदेवाला काशीयात्रा वर्णन (अ. ४१)

गाणगापूरला श्रीगुरूंनी वृद्ध भक्त सायंदेवाला काशीयात्रेचा विधी आणि माहात्म्य सविस्तर सांगितले. त्यात पंचक्रोशी यात्रा, मणिकर्णिका स्नान आणि विश्वेश्वर दर्शन यांचे वर्णन आहे.

दीपकाची गुरुसेवा (अ. २)

गोदावरीतीरी राहणारे वेदधर्म ऋषी पूर्वकर्म भोगण्यासाठी शिष्य दीपकासह काशीला आले. तेथे त्यांना कुष्ठ आणि अंधत्व आले. दीपकाने त्यांची चिडचिड, मारहाण सहन करूनही अखंड सेवा केली. काशीविश्वेश्वर आणि विष्णू वर द्यायला आले, पण दीपकाने "मला गुरुसेवाच हवी" एवढेच मागितले.

कथा व शिकवण

महत्त्व

• दत्तांच्या दिनचर्येतील स्नानक्षेत्र.
• श्री नृसिंह सरस्वतींच्या संन्यासदीक्षेचे स्थान. येथूनच त्यांचे अवतारकार्य सुरू झाले.
• काशी ही मोक्षपुरी आहे. गुरुचरित्र काशीयात्रेला सर्व तीर्थांचे फळ देणारी मानते.

दर्शनीय स्थळे

• काशी विश्वेश्वर, मणिकर्णिका घाट
• गंगाघाटांवरील दत्त मंदिरे