दत्तक्षेत्रे

माहूर (मातापूर), महाराष्ट्र

स्थान: नांदेड जिल्हा, मराठवाडा-विदर्भ सीमेवर | संबंध: दत्तांचे निद्रास्थान; अत्रि-अनसूया आश्रम परंपरा

कथा

दत्तांचे निद्रास्थान

दत्तात्रेयकल्पातील "मातुलिङ्गपुरे निद्रा" या वचनाचा अर्थ परंपरेने असा घेतला जातो की दत्तात्रेय रोज रात्री माहूर (मातापूर) येथे निद्रा घेतात.

परशुराम व रेणुका माता

पिता जमदग्नींच्या आज्ञेने परशुरामाने माता रेणुकेचा वध केला. नंतर तिचा देह खांद्यावर घेऊन ते अंत्यसंस्कारासाठी योग्य भूमी शोधत फिरत होते. दत्तात्रेयांनी त्यांना माहूर येथे मार्गदर्शन केले आणि स्वतः पौरोहित्य करून अंत्यविधी पार पाडला. त्याच ठिकाणी रेणुका माता प्रकट झाली, असे मानले जाते. म्हणून माहूर हे रेणुका शक्तिपीठ आणि दत्तक्षेत्र दोन्ही आहे.

अत्रि-अनसूया

माहूरच्या डोंगरावर अत्रि-अनसूया यांचे स्थान आहे. येथेच दत्तात्रेयांचा जन्म झाला अशी परंपरा मानते (अ. ४ ची कथा).

महत्त्व

• दत्तांच्या दिनचर्येतील निद्राक्षेत्र.
• रेणुका माता हे साडेतीन शक्तिपीठांपैकी एक पूर्ण पीठ.
• दत्तात्रेयांचे मूळ स्थान मानले जाते. नाथ आणि महानुभाव परंपरांमध्येही माहूरला महत्त्व आहे.

कथा व शिकवण

दर्शनीय स्थळे

• दत्तशिखर (दत्त मंदिर)
• अत्रि-अनसूया शिखर
• रेणुका माता मंदिर
• माहूरगड किल्ला